Gitarda vızıltı (fret buzz) neden olur? Perde taşlama ve tesviye
Tele bastığında notanın yanında metalik bir cızırtı duyuyorsan buna vızıltı (fret buzz) denir. Tel, titreşirken bir sonraki perdeye çarpıyordur. Bazen basit bir ayarla, bazen perde işçiliğiyle çözülür; doğru teşhis, gereksiz masraftan kurtarır.
Vızıltının en yaygın nedenleri
- Aksiyon (tel yüksekliği) fazla düşük ayarlanmış.
- Sap fazla düz ya da geriye eğilmiş (truss rod çok sıkı).
- Bir ya da birkaç perde diğerlerinden yüksek (perde kalkması, eşitsiz perdeler).
- Perdelerde oluk açılmış; tel oluğun içinde farklı yükseklikte duruyor.
- Üst eşik yuvaları fazla derin (yalnızca açık tellerde vızıltı).
- Mevsim değişimiyle sapın hareket etmesi.
Hangi perdede vızıldıyor? Basit teşhis
Sadece açık tellerde vızıltı varsa sorun genelde üst eşiktedir. İlk perdelerde vızıltı sapın fazla düz olduğunu, üst perdelerde vızıltı ise aksiyonun düşük ya da sapın gövdeye yakın kısmının kalktığını gösterebilir. Tek bir perdede vızıltı çoğunlukla bir üstteki perdenin yüksek olduğunu işaret eder.
Amfi ile çalarken duyulmayan hafif bir vızıltı çoğu zaman sorun değildir; amfiden de duyuluyorsa ya da nota çabuk sönüyorsa müdahale gerekir.
Perde tesviyesi ve taşlama nedir?
Tesviye (fret leveling), tüm perdelerin üst yüzeylerini aynı düzleme getirmek için hafifçe zımparalamaktır. Ardından perdelerin tepesi yeniden yuvarlatılır (crowning) ve parlatılır. Böylece tel her perdede eşit yükseklikte durur, aksiyon vızıltısız şekilde düşürülebilir.
İşlem yalnızca perdelerin yeterli yüksekliği kaldığında yapılabilir. Perdeler çok aşınmışsa tesviye yerine perde değişimi (refret) gerekir.
Perde değişimi ne zaman gerekir?
- Oluklar o kadar derin ki tesviye perdeyi çok alçaltacak.
- Daha önce birkaç kez tesviye yapılmış, perdeler çok basık.
- Paslanmaz çelik gibi daha dayanıklı bir perde malzemesine geçmek istiyorsun.
Sık sorulan sorular
Vızıltı için hemen perde taşlamak mı gerekir?
Hayır. Önce sap eğimi ve aksiyon kontrol edilir; vızıltıların önemli bir kısmı yalnızca ayarla çözülür. Perde işi, ayar yetmediğinde ya da perdeler aşınmışsa yapılır.
Tesviye kaç yılda bir yapılır?
Çalma yoğunluğuna bağlı. Her gün çalan birinde birkaç yılda bir gerekebilir; nikel perdeler paslanmaz çeliğe göre daha hızlı aşınır.